نکات کلیدی
- نویسنده و خواننده: برای هر بخش، مشخص کنید کدام سرور نویسنده (source) و کدام سرور خواننده (replica) است.
- دیتابیس سفارش ها: یک سرور به عنوان source عمل می کند؛ سرور دیگر فقط نسخه ی خواندنی دارد.
- اگر کاربر داخلی از resolver خارجی استفاده کند، ممکن است به سرور خارج دسترسی پیدا کند؛ در نتیجه هر دو سرور کل سایت را ارائه می دهند.
مقدمه
معماری هیبرید سرور بهمنظور بهبود دسترسی و عملکرد وبسایت، دو نقطهی داده در داخل ایران و خارج از آن ایجاد میکند. قبل از انتخاب سختافزار یا سرویس، باید پاسخ سوالی اساسی را پیدا کنیم: اگر دو مشتری در زمان یکسان، یکی در ایران و دیگری در خارج، آخرین کالای انبار را خریداری کنند، کدام سفارش ثبت میشود؟ پاسخ این سؤال، پایهی طراحی کل معماری است.
اصول تعیین مالکیت داده
- مالکیت یکجانبه: هر داده فقط در یک نقطهی داده تغییر میکند. این قانون باعث جلوگیری از تداخل و دوگانهسازی سفارشات میشود.
- نویسنده و خواننده: برای هر بخش، مشخص کنید کدام سرور نویسنده (source) و کدام سرور خواننده (replica) است.
- دادههای ثابت: کد و فایلهای ثابت در هر دو سرور از یک مخزن اصلی کپی میشوند.
- دادههای متغیر:
- آپلود کاربر: یک سرور پذیرنده و یک کپی در سرور دیگر.
- دیتابیس: یک source و یک replica خواندنی.
- نشست کاربر: در همان سروری که کاربر به آن متصل است باقی میماند یا در دیتابیس ذخیره میشود.
- مانیتورینگ: ناظری در شبکه سوم با هشدارهای مرکزی.
تقسیم وظایف در دو لوکیشن
کد و فایلهای ثابت
- هر دو سرور از یک مخزن اصلی (origin) کد را دریافت میکنند و اجرا میکنند.
دیتابیس و آپلود
- دیتابیس سفارشها: یک سرور بهعنوان source عمل میکند؛ سرور دیگر فقط نسخهی خواندنی دارد.
- پوشه آپلود: در سروری که نویسنده آن است ذخیره میشود و سپس در سرور دیگر کپی میشود.
نشست کاربر
- نشست بر روی سروری نگه داشته میشود که کاربر به آن متصل است؛ یا در دیتابیس ذخیره میشود تا تأخیر بین دو کشور کمینه شود.
انتخاب نویسنده و خواننده بر اساس جریان داده
- اگر تراکنشهای بیشتر از داخل ایران باشند، دیتابیس source در ایران قرار میگیرد و سرور خارج فقط نسخهی خواندنی دارد.
- برعکس، اگر مشتریان بیشتر در خارج باشند، نویسنده در سرور خارج و خواننده در ایران است.
نکات کلیدی
- تعیین مالکیت: قبل از خرید سرور دوم، مالکیت هر داده را مشخص کنید.
- تست دسترسی: تستهای دسترسی از هر دو طرف باید بدون مشکل انجام شود.
- همگامسازی: برای دادههای حساس مانند موجودی انبار، همگامسازی سریع و بدون تاخیر ضروری است.
- قانون تک نویسنده: با رعایت این قانون، تراکنشهای دوگانه جلوگیری میشود و آخرین کالا فقط یکبار فروخته میشود.
جمعبندی
معماری هیبرید سرور با رعایت اصول مالکیت، تعیین نویسنده و خواننده، و همگامسازی دقیق، امکان ارائه تجربه کاربری سریع و مطمئن را در هر دو نقطهی داده فراهم میکند. انتخاب صحیح سرور و طراحی مناسب، کلید موفقیت در این مدل است.
جریان replication و آپلودها
- جریان replication به صورت یکطرفه از ایران به سرورهای خارجی جریان دارد.
- برنامهی سرور خارجی، خواندنها را از replica محلی و نوشتنها را از source ایران دریافت میکند.
- اگر برنامهای هنگام نمایش صفحه همزمان بنویسد، خطا در replica رخ میدهد؛ بنابراین پیش از راهاندازی، این تفکیک را تست کنید.
نکات امنیتی
- هر نوشتن خارجی منتظر یک رفت و برگشت بین دو کشور میماند.
- پورت دیتابیس را در فایروال فقط برای IP سرور مقابل باز کنید و اتصال رمزنگاری شده را اجباراً فعال کنید.
- در MySQL، کاربر replication با گزینه `REQUIRE SSL` ایجاد شود و replica با `SOURCE_SSL=1` متصل گردد.
- حساب برنامه روی replica فقط مجوز خواندن داشته باشد.
جای ایمیل و بکاپ
- صندوقهای ایمیل در یک مکان مشترک نگهداری میشوند و رکورد MX خارج از GeoDNS قرار دارد.
- نسخههای بکاپ هر لوکیشن در لوکیشن مقابل ذخیره میشوند؛ سرور خارجی و ناظر بیرونی باید بدون واسطه به سرور داخلی متصل شوند.
- اتصال به سرور داخلی وبداده از طریق IP مستقیم انجام میشود و با IPv4 و IPv6 از خارج ایران قابل دسترسی است.
انتخاب ابزار همگامسازی بر اساس جهت داده
- دادهها یکطرفه با rsync یا replication منتقل میشوند؛ در حالت دو نویسنده، به مخزن مرکزی یا ابزاری میروند که تعارض را علامتگذاری میکند.
- در AWS S3، دو درخواست `PUT` همزمان روی یک کلید، درخواست دیرتر را رد میکند؛ بنابراین نام یکتا برای هر آپلود ضروری است.
ابزار rsync برای آپلودهای یکطرفه
- گزینهی `-a` معادل `-rlptgoD` است و ACLها و hardlinkها را شامل نمیشود.
- انتقال معمولاً روی SSH انجام میشود؛ گزینهی `–partial` فایلهای نیمهکاره را نگه میدارد.
- با کاربر غیر root در مقصد، مالک فایلها همان کاربر میشود؛ وبسرور باید بتواند آنها را بخواند.
- `–delete` خطرناک است؛ ابتدا `–dry-run` را اجرا کنید، سپس پس از بررسی، آن را حذف کنید و زمانبندی سیستم را تنظیم کنید.
ابزار Syncthing و پوشهای با دو نویسنده
- در Syncthing، اگر فایلی همزمان در دو دستگاه تغییر کند، نسخهی قدیمیتر به قالب
`<filename>.sync-conflict-<date>-<time>-<modifiedBy>.<ext>` تغییر نام مییابد و بهعنوان فایل عادی در پوشه ظاهر میشود.
- برای یکطرفگی، پوشهی `Send Only` را روی نویسنده و `Receive Only` را روی سرور دیگر تنظیم کنید.
- سرویس relay بهصورت پیشفرض فعال است؛ بدون اتصال مستقیم، دادهها از سرور ثالث رمزنگاری شده عبور میکنند.
- برای دو سرور، آدرس دستگاه مقابل را با پیشوند `tcp://` وارد کنید و گزینههای `relaysEnabled` و `globalAnnounceEnabled` را غیرفعال کنید.
هشدار: فایلهای sync‑conflict در پوشه آپلود
- فایلهای conflict ممکن است در پوشه آپلود باقی بمانند؛ مراقب باشید که این فایلها بهصورت ناخواسته در دسترس عموم قرار نگیرند.
تکثیر پایگاه داده در MySQL و PostgreSQL
- در MySQL 8.4، replication پیشفرض به صورت ناهمزمان (asynchronous) است؛ یعنی تغییرات در source بهصورت فوری در replica اعمال نمیشود.
- PostgreSQL 18 نیز با streaming replication در حالت ناهمزمان کار میکند؛ replica فقط قابلیت خواندن دارد و تغییرات در source تا رسیدن به یک replica تأیید میشود.
انتخاب معماری هیبرید
- اگر replica کمی عقب بماند، هر commit تا دریافت تأیید از حداقل یک replica منتظر میماند.
- در صورت عدم تأیید در زمان معین، source به حالت ناهمزمان باز میگردد.
⚠️ نوشتن دوطرفه نوشتن همزمان در هر دو دیتابیس باعث تکرار یا کاهش موجودی دو بار میشود. مستندات MySQL توصیه میکنند تمام نوشتنها را روی source انجام دهید و سپس replication را مدیریت کنید.
مسیریابی کاربران با GeoDNS و هزینههای پنهان TTL
- PowerDNS با استفاده از GeoIP، بازدیدکننده را به نزدیکترین سرور هدایت میکند.
- تغییر در پاسخ DNS تا پایان TTL (معمولاً 3600 ثانیه) در resolver ذخیره میشود و بهروزرسانی فوری برای کاربر امکانپذیر نیست.
چگونگی سنجش موقعیت کاربر
- سرور DNS معمولاً آدرس resolver را میبیند؛ GeoIP فقط با EDNS Client Subnet در پرسوجو و فعالسازی edns-subnet-processing زیرشبکه کاربر را در نظر میگیرد.
- اگر کاربر داخلی از resolver خارجی استفاده کند، ممکن است به سرور خارج دسترسی پیدا کند؛ در نتیجه هر دو سرور کل سایت را ارائه میدهند.
بررسی سلامت و سرعت جابهجایی
- صفحهی بکاند GeoIP بهصورت مستقیم سلامت سرور را بررسی نمیکند؛ برای کنار گذاشتن خوشه از رکوردهای Lua استفاده میشود.
- توابع ifportup و ifurlup در Lua فقط نشانیهای پاسخگو به آزمون پورت یا HTTP را برمیگردانند.
- طبق RFC 1035، TTL حداکثر زمان نگهداری رکورد است؛ با 3600 ثانیه، جابهجایی تا یک ساعت طول میکشد.
- اگر سرور DNS اصلی در دسترس نباشد، RFC 8767 اجازه میدهد resolver دادههای قدیمی را تحویل دهد؛ سقف پیشنهادی 1 تا 3 روز است.
- ترکیب آماده دو هاست و GeoDNS توسط صفحهی سرویس GeoHost بررسی میشود.
نام میزبان جداگانه برای بخشهای نوشتنی
- بخش خرید روی دامنهای که فقط به سرور نویسنده اشاره میکند، و صفحات خواندنی با GeoDNS.
- این نام نیاز به گواهی TLS خود دارد و دامنه کوکی ورود باید هر دو نام را پوشش دهد.
- «سفارشهای من» هم از source خوانده میشود.
نکته عملی
اگر سایت شما بیشتر خواننده دارد و چند دقیقه قطعی را تحمل میکند، یک سرور با بکاپ در لوکیشن دوم ممکن است کافی باشد. سرور دوم بهعنوان استقرار مجدد و پایش replication عمل میکند؛ در صورت کندی یک سوی مرز، مشتریان از دست میروند.
سرور هیبرید در میزبانی خارجی
طرح سرور هیبرید در سایتهای میزبانی خارجی همان اصول ایران و خارج را دنبال میکند؛ یعنی ترکیب سرور داخلی و خارجی با GeoDNS، replication و بررسی سلامت برای اطمینان از دسترسی و مقیاسپذیری.
آیا همیشه میزبانی مجازی همان سرور فیزیکی است؟
نه. در سرویسهایی مانند M5 Hosting، اصطلاح “سرور مجازی” به معنای بخشگذاری یک سرور فیزیکی بین چند مشتری است.
انتخاب ابزار همگامسازی پوشههای وردپرس: rsync یا Syncthing؟
- با یک پذیرنده: هر دو ابزار به درستی کار میکنند.
- با دو پذیرنده: Syncthing دو فایل با نام مشابه را نگه میدارد، در حالی که مخزن مرکزی یکی را به صورت بیصدا بازنویسی میکند.
امکان نوشتن همزمان روی دو دیتابیس
در روشهای معمول رپلیکیشن، نوشتن فقط در منبع (source) انجام میشود؛ در MySQL میتوانید این رفتار را با تنظیمات مجوزها کنترل کنید. برای رپلیکیشن همزمان، MySQL از NDB Cluster استفاده میکند.
تعیین مقدار TTL رکوردهای DNS
هیچ عددی استاندارد نیست. بهتر است TTL را حداقل به اندازهی TTL قبلی کوتاهتر کنید تا تغییرات سریعتر اعمال شوند؛ در صورت قطعی ناگهانی، این کار کمک میکند.
دسترسی کاربر با DNS عمومی خارجی به کدام سرور
بدون EDNS Client Subnet، موقعیت resolver تعیینکننده است و ممکن است به سرور خارج از محدودهی مورد نظر برسد.
نگهداری ایمیل سایت در هر دو سرور
بهتر است نه. صندوقهای ایمیل را در یک مکان نگه دارید و رکورد MX را از GeoDNS جدا کنید.
آیا نسخهی رپلیکای در مکان دوم به عنوان بکاپ محسوب میشود؟
نه. رپلیکای نه تنها حذف اشتباه را تکرار میکند بلکه گزینهی `–delete` فایلهای حذفشده را به مقصد منتقل میکند.
نکات کلیدی برای طراحی معماری هیبریدی
- برای هر نوع داده یک مالک مشخص کنید.
- دیتابیس: یک منبع (source) و یک رپلیکا (replica) خواندنی، ارتباط رمزنگاریشده بین دو IP سرور.
- آپلودها: با rsync یکطرفه کپی میشوند یا به مخزن مرکزی با نامهای یکتا ارسال میشوند.
- رپلیکیشن: کمی عقبمانده و نیمههمزمان، نوشتن را تا برقراری ارتباط بینالمللی منتظر میگذارد.
- GeoDNS: بدون بررسی سلامت سرور خراب را دور نمیزند؛ تغییرات تا پایان TTL اعمال میشود.
- بکاپ: نسخهی دار را در مکان مقابل قرار دهید و هر دو نشانی را از شبکههای دو طرف آزمایش کنید.
نکات عملی
- اگر فقط یکی از دو سرور از یک اپراتور باز نمیشود، قبل از تغییر رکوردهای GeoDNS، نقطهی خرابی را شناسایی کنید.
- دسترسی سایت را از چند شبکه مختلف ارزیابی کنید.
- در سایت خود، فقط مواردی را که در یک مکان نگهداری میکنید، مشخص کنید.
منابع و مستندات
- راهنمای rsync: `rsync(1)`
- مستند Syncthing: “Understanding Synchronization”
- مستند MySQL 8.4: “Replication”
- مستند PowerDNS: “GeoIP backend”
- استاندارد DNS: RFC 1035 و RFC 8767
- مستندهای PostgreSQL 18، S3 و Let’s Encrypt
پرسشهای متداول
چه زمانی باید دیتابیس را در سرور ایران نگه داریم؟
زمانی که تراکنش های عمده از داخل ایران وارد می شوند و نیاز به دسترسی سریع به داده های سفارش وجود دارد.
چگونه می توان مانیتورینگ را در یک شبکه سوم پیاده سازی کرد؟
با راه اندازی یک سرور مرکزی در محل سوم، که به هر دو سرور ایران و خارج دسترسی دارد و هشدارهای لازم را ارسال می کند.
آیا می توان فایل های ثابت را در هر دو سرور همگام سازی کرد؟
بله، فایل های ثابت معمولاً در هر دو سرور از یک مخزن اصلی کپی می شوند تا دسترسی سریع و بدون تاخیر داشته باشند.

کمپین ابتکار نو
کمپین ایده های نو
کمپین آینده روشن
کمپین طراحی مدرن