نرخ های بنزین در ایران: سه سطح فعلی و نقشهٔ احتمالی نرخ چهارم

مقدمه

قیمت بنزین در ایران به سه سطح تقسیم می‌شود: ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۱۰ هزار تومان. هر سطح دارای سهمیه‌ای مخصوص به خود است که بسته به نوع خودرو، کارت سوخت شخصی یا کارت اضطراری جایگاه، و منطقهٔ مصرف تعیین می‌شود. در کنار این سه نرخ، صنف جایگاه‌های سوخت پیشنهاد داده است که نرخ چهارم را تعیین کند، اما دولت هنوز تصمیم نهایی نگرفته است.

سهمیه‌های فعلی

سهمیه پایه برای خودروهای شخصی مشمول مجموعاً ۱۱۰ لیتر در ماه است: ۶۰ لیتر با نرخ نخست و ۵۰ لیتر با نرخ دوم. هزینهٔ مصرف کامل این دو سهمیه به ترتیب ۹۰ هزار و ۱۵۰ هزار تومان و در مجموع ۲۴۰ هزار تومان می‌شود. افزایش نرخ سوم از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان در شهریورماه، تغییر قابل‌ذکر در حجم و قیمت سهمیه‌ها ایجاد نکرده است.

انتقال سهمیه به ماه‌های بعد

سهمیه بنزین ۱۵۰۰ تومانی تا سقف ۱۸۰ لیتر (معادل سه ماه) قابل ذخیره است؛ اگر موجودی کارت به این سقف برسد، سهمیه جدید افزوده نمی‌شود. در عوض، سهمیه ۳۰۰۰ تومانی قابل ذخیره و انتقال به ماه‌های بعد نیست.

تغییرات در عرضه بنزین نرخ سوم

بخشی از بنزین نرخ سوم به کارت شخصی در مناطق منتخب منتقل می‌شود. این تغییر همراه با محدود شدن استفاده از کارت اضطراری جایگاه‌ها، ۵۰ لیتر بنزین ۱۰ هزار تومانی را به کارت خودروهای مشمول اضافه می‌کند. مجموع سهمیهٔ ماهانه خودروهای مشمول به ۱۶۰ لیتر می‌رسد، اما این افزایش به معنای اجرای سهمیه ۱۶۰ لیتری برای همه خودروها نیست.

استان‌های مشمول

هرمزگان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، اردبیل، یزد، کردستان، کرمان و سیستان و بلوچستان در فهرست ۱۱ استان مشمول قرار دارند. کارت اضطراری جایگاه‌ها در برخی شرایط و جایگاه‌های منتخب همچنان فعال است.

هزینه مصرف کامل

هزینهٔ مصرف کامل ۵۰ لیتر سهمیه نرخ سوم ۵۰۰ هزار تومان است. خودروهای مشمول سه سهمیه، برای مصرف مجموع ۱۶۰ لیتر باید ۷۴۰ هزار تومان بپردازند؛ این محاسبه فقط برای خودروهای دارای سهمیه اضافه صدق می‌کند.

مستثنی شدن برخی خودروها

شرکت ملی پخش در اطلاعیهٔ شهریورماه، خودروهای دولتی، وارداتی، مناطق آزاد و خودروهای دوم به بعد مالکان چندخودرویی را از شمول دو سهمیه یارانه‌ای مستثنا کرده بود. همچنین برای خودروهای تازه تولیدشده، سقف یک میلیارد تومانی برای برخورداری از سهمیه، در حال بررسی است.

پیشنهاد صنف جایگاه‌ها

سخنگوی صنف جایگاه‌های سوخت، توضیح داد که هدف از نرخ چهارم، تامین سوخت برای افرادی است که به دلیل سفر، تردد ضروری یا مصرف بالا، به بنزینی بیش از میزان در دسترس خود نیاز دارند. نرخ چهارم برای مصرف بیشتر نیست، بلکه برای جلوگیری از رها شدن افراد در شرایط مصرف مازاد طراحی شده است.

آمار مصرف

تقریباً ۸ درصد مردم ممکن است در ماه به نرخ چهارم نیاز داشته باشند، در حالی که ۹۲ درصد در سه نرخ قبلی سوخت‌گیری می‌کنند. این آمار نشان می‌دهد که مصرف‌کنندگان عمدتاً به سه سطح موجود متکی هستند.

تأکید بر عدم نجومی بودن نرخ پیشنهادی

• سخنگوی صنف جایگاه‌های سوخت بر این نکته تأکید کرد که نرخ پیشنهادی نباید به صورت نجومی باشد؛ هدف اصلی این طرح، تأمین مصرف مازاد است.
• این گفته، نشان‌دهنده تلاش برای حفظ تعادل اقتصادی در بازار سوخت است.

محدودیت‌های صنف جایگاه‌ها در تعیین قیمت و سهمیه

• صنف جایگاه‌ها، اختیار تعیین قیمت و سهمیه را ندارند؛ این وظیفه به نهادهای دولتی تعلق دارد.
• در نتیجه، هر گونه تغییر در قیمت‌ها باید از طریق تصمیمات اجرایی و قانونی صورت گیرد.

بیانیه نواز در خصوص اجرای طرح

«اعلام نکردیم که این طرح حتما اجرا می‌شود؛ تا حالا نمی‌توانیم اجرای آن را تأیید یا تکذیب کنیم.»

• نواز به صراحت اشاره کرد که هنوز تصمیم قطعی در مورد اجرا وجود ندارد و این موضوع در دست بررسی است.

موقعیت دولت در مورد نرخ چهارم بنزین

• تصمیم اجرایی دولت برای نرخ چهارم فاصله دارد؛ هیچ پیش‌بینی فوری در این زمینه وجود ندارد.
• اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی انرژی، در ششم آبان ماه اعلام کرد:
• «موضوع تعیین نرخ چهارم بنزین به هیچ عنوان در دستور کار دولت قرار ندارد.»
• این بیانیه نشان می‌دهد که دولت در حال حاضر به‌طور مستقیم در این حوزه دخالت ندارد و ممکن است تصمیمات بعدی را بررسی کند.