نکات کلیدی
- آدرس و رمز عبور سرور BigBlueButton را در تنظیمات Moodle وارد کنید.
- کرون را بررسی کنید و در صورت صحت، تنظیمات SMTP را در بخش سایت مشاهده کنید
- آدرس سرور و رمز مشترک را در تنظیمات Moodle وارد کنید.
مقدمه
Moodle یک سامانه مدیریت یادگیری (LMS) است که امکان ثبت نام، نمرهگذاری، تکلیف و ذخیره فایل را فراهم میکند. برای کلاسهای زنده، Moodle به سرور BigBlueButton متصل میشود. این راهنما بر اساس نسخه 5.3 LTS مهر ۱۴۰۵ و پشتیبانی امنیتی تا اکتبر ۲۰۲۹ تنظیم شده است.
۱. پیشنیازهای نرمافزاری
- PHP: نسخه 8.3 یا 8.4 (64‑بیتی) ضروری است.
- دیتابیس: PostgreSQL 17، MariaDB 11.4، MySQL 8.4 یا SQL Server 2019.
- تنظیمات PHP: `max_input_vars` حداقل 5000.
- حافظه: حداقل 512 MB، پیشنهاد 1 GB.
۲. نصب و پیکربندی محیط
۲.۱. نصب PHP و افزونهها
sudo apt install php8.3 php8.3-{iconv,mbstring,curl,openssl,ctype,zip,zlib,gd,xml,xmlreader,intl,json,hash,fileinfo,sodium,filter}
- فهرست ماژولهای لازم در `environment.xml` Moodle 5.3 مشخص شده است.
- پس از نصب، `php -m` را اجرا کنید تا مطمئن شوید تمام ماژولها بارگذاری شدهاند.
۲.۲. نصب دیتابیس
- برای PostgreSQL: `sudo apt install postgresql-17`.
- برای MariaDB: `sudo apt install mariadb-server`.
- ایجاد پایگاه داده و کاربر Moodle با دستورات SQL مناسب.
۲.۳. تنظیم `moodledata`
- پوشه `moodledata` را خارج از ریشه وب قرار دهید.
- مجوزهای لازم را به `www-data` بدهید و با `nginx -t` صحت تنظیمات را بررسی کنید.
۳. نصب Moodle از طریق وب
- فایلهای Moodle را در مسیر `/var/www/html/moodle` قرار دهید.
- از طریق مرورگر به ` بروید.
- در صفحهی محیط (`Environment`) مطمئن شوید تمام موارد `required` بهدرستی نشان داده میشوند.
۴. پیکربندی کرون
- کرون را برای کاربر `www-data` تنظیم کنید تا وظایف دورهای Moodle اجرا شود.
- هشدارهای کرون را در بخش اعلانهای مدیر بررسی کنید؛ نباید وجود داشته باشد.
۵. اتصال به سرور BigBlueButton
- آدرس و رمز عبور سرور BigBlueButton را در تنظیمات Moodle وارد کنید.
- در بخش فعالیتهای کلاس، گزینهی “جلسه زنده” را فعال کنید.
- در صورت عدم نمایش در انتخابگر خاکستری، تنظیمات اتصال را دوباره بررسی کنید.
۶. بررسی کلاسهای زنده
- دانشجویان میتوانند از صفحه فعالیت وارد کلاس شوند.
- ضبط جلسات در Moodle ذخیره میشود و در بخش “کلاس داخل درس” قابل دسترسی است.
نکات کلیدی
- مقدار `max_input_vars`: حداقل 5000 برای جلوگیری از قطع شدن ورودیهای فرم.
- موقعیت `moodledata`: خارج از ریشه وب برای امنیت بیشتر.
- کرون: بدون هشدار در اعلانهای مدیر.
- BigBlueButton: آدرس و رمز عبور صحیح در تنظیمات Moodle.
جمعبندی
نصب Moodle 5.3 بر روی سرور لینوکس با رعایت پیشنیازهای PHP، دیتابیس، و تنظیمات `moodledata` امکانپذیر است. اتصال به BigBlueButton برای کلاسهای زنده، بهصورت ساده در تنظیمات Moodle انجام میشود. با دنبال کردن این مراحل، میتوانید یک LMS پایدار و امن راهاندازی کنید.
راهنمای دسترسی و پیکربندی سرور برای Moodle 5.3
- پیکربندی PHP
در فایل `/etc/php/8.4/fpm/php.ini` مقدار `max_input_vars` را به ۵۰۰۰ تنظیم کنید. ابتدا علامت `;` ابتدای خط را حذف کنید؛ در غیر این صورت نصبکننده به خطای “مقدار کمتر از ۵۳” برخورد میکند و ادامه نمیدهد.
- دیتابیس PostgreSQL
برای ایجاد دیتابیس خالی و کاربر مجزا، وارد محیط `psql` شوید و رمز عبور را تغییر دهید. حتماً گزینه `ENCODING ‘UTF8’` را فعال کنید؛ زیرا بررسی یونیکد در نسخه ۵.۳ الزامی است.
- ساخت پوشه `moodledata`
این پوشه محل ذخیره فایلهای بارگذاریشده توسط معلم و دانشآموز است. طبق دستورالعمل نصب، آن را خارج از ریشه وب قرار دهید. در Moodle 5.3، ریشه وب پوشه `public` است؛ بنابراین `moodledata` باید در مسیر خارج از کد قرار گیرد.
- مالکیت: کاربر وب باید بتواند در این پوشه بنویسد، اما دسترسی نوشتن به کد وب محدود باشد.
- تنظیمات دسترسی: برای سرورهای اشتراکی، `0777` توصیه میشود؛ ولی برای امنیت بیشتر، در `config-dist.php` مقدار `0750` پیشنهاد میشود.
- تنظیمات `config.php`
در مرحله ثبت ۳، دو خط زیر را در فایل `config.php` قرار دهید: “`php $CFG->wwwroot = ‘ $CFG->dataroot = ‘/var/moodledata’; $CFG->directorypermissions = 0777; “` توجه داشته باشید که `wwwroot` بدون اسلش پایانی باشد و `dataroot` مسیر فیزیکی باشد؛ هیچ نشانی وب در آن وجود ندارد. بعد از نصب، خط سوم معمولاً به `0750` تغییر میکند.
- پیکربندی Nginx
در نسخه ۵.۱، فایلهای قابل دسترسی وب در پوشه `public` قرار دارند. بلاکهای `location` زیر را در فایل `/etc/nginx/sites-available/moodle` اضافه کنید: “`nginx location / { try_files $uri $uri/ /r.php?$args; } location ~ /\. { deny all; } “` سوکت پیشفرض در دبیان است؛ مطمئن شوید خط `listen` در `/etc/php/8.4/fpm/pool.d/www.conf` همخوانی دارد. پس از فعالسازی سایت، گواهی SSL را با certbot دریافت کنید. افزونه Nginx در certbot بلاک HTTPS را به همین سرور اضافه میکند. در صورت استفاده از Apache، `DocumentRoot` را روی `public` تنظیم کنید و خط `FallbackResource /r.php` را اضافه کنید.
- تنظیمات کرون
نصبکننده وب فقط جداول و حساب مدیر را ایجاد میکند؛ زمانبندیهای خودکار را تنظیم نمیکند. برای اجرای `cron.php`، خودتان آن را در `crontab` ثبت کنید. این فایل مسئول ارسال ایمیلهای انجمن و پشتیبانگیری است.
نصب و پیکربندی Moodle 5.3
- تغییر مالکیت پوشه کد
- دستور زیر را اجرا کنید تا پوشه `/var/www/moodle` به کاربر وب (www-data) منتقل شود:
“`bash sudo chown www-data /var/www/moodle “`
- با باز کردن آدرس ` نصبکننده خط فرمان را راهاندازی کنید.
- در مراحل نصب، زبان، مسیرها، درایور دیتابیس (pgsql) و مشخصات دیتابیس را وارد کنید.
- پس از بررسی سرور، حساب مدیر ساخته میشود.
- در جدول بررسی، تمام ردیفهای required باید وضعیت OK داشته باشند.
- تنظیمات فایل config.php
- فایل `config.php` را باز کنید.
- مقدار `directorypermissions` را از `0777` به `0750` تغییر دهید.
- بالای خط `require_once`، خط زیر را اضافه کنید:
“`php $CFG->routerconfigured = true; “`
- مالکیت پوشه کد را برگردانید:
“`bash sudo chown -R root:root /var/www/moodle “`
تنظیم کرون برای کاربر وب
- پیکربندی کرون
- کرون باید توسط کاربر وب (www-data) اجرا شود تا فایلهای تولید شده در `moodledata` به همان کاربر تعلق داشته باشند.
- پوشه `admin/cli` در شاخه 5.3 باقی مانده و به صورت عمومی در دسترس نیست.
- اگر کرون متوقف شود، صفحه اعلانهای مدیر هشدار میدهد.
فعالسازی BigBlueButton در درس
- پیشنیازهای BigBlueButton
- در Moodle 5.3، فعالیت BigBlueButton بهصورت پیشفرض روشن است اما بدون اعتبارنامه.
- تا وارد کردن نشانی سرور و رمز مشترک، فعالیت در انتخابگر خاکستری باقی میماند.
- وارد کردن تنظیمات
- مسیر: `Site administration > Plugins > Activity modules > BigBlueButton > General settings`.
- دو فیلد `BigBlueButton server URL` و `BigBlueButton shared secret` را پر کنید.
- دریافت رمز مشترک
- روی سرور کلاس دستور زیر را اجرا کنید:
“`bash sudo bbb-conf –secret “`
- خروجی شامل URL و Secret است؛ URL را به `/bigbluebutton/` ختم کنید و Secret را بدون فاصله وارد کنید.
- اگر از سرورهای آزمایشی Blindside Networks استفاده کنید، اعتبارنامه نامعتبر خواهد بود.
- فعالسازی در درس
- معلم در حالت ویرایش، گزینه BigBlueButton را از انتخابگر انتخاب میکند.
- دانشجو از صفحه همان فعالیت وارد کلاس میشود.
مدیریت ضبطها
- بررسی ضبطها
- کار زمانبندی شده `check_pending_recordings` هر پنج دقیقه ضبطهایی که هنوز پردازش نشدهاند را بررسی میکند.
- بدون اجرای کرون (ثبت ۴) این فرآیند انجام نمیشود.
- خطوط crontab کاربر www-data
- برای اطمینان از اجرای صحیح، خطوط crontab مربوط به www-data را بررسی و تنظیم کنید.
راهنمای تنظیمات و رفع اشکالات Moodle 5.3
۱. تنظیمات کرون برای کارهای دورهای
- در فایل crontab کاربر وبسرور (مثلاً www-data) دو خط زیر را اضافه کنید:
“`
- * * * * /usr/bin/php /var/www/moodle/admin/cli/cron.php >/dev/null
- * * * * /usr/bin/php /var/www/moodle/admin/cli/adhoc_task.php –execute –keep-alive=59
“`
- خط دوم اختیاری است و برای نگهداشتن پردازنده کارهای ad‑hoc فعال میباشد.
۲. مشکلات رایج در هفته اول تدریس
| مشکل | علت احتمالی | راهحل |
|---|---|---|
| ایمیلهای انجمن نرسید | کرون فعال نیست یا تنظیمات SMTP نادرست | کرون را بررسی کنید و در صورت صحت، تنظیمات SMTP را در بخش سایت مشاهده کنید |
| فایلهای درس باز نمیشوند | پوشه `moodledata` منتقل نشده یا مسیر `dataroot` در `config.php` نادرست است | مطمئن شوید `moodledata` در مسیر صحیح قرار دارد و `dataroot` به آن اشاره میکند |
| دکمه کلاس خاکستری ماند | تنظیمات سرور و رمز مشترک BigBlueButton در بخش General Settings وارد نشدهاند | آدرس سرور و کلید مشترک را در تنظیمات افزونه وارد کنید |
۳. نکات مهم در ارتقا و نصب
- نصب Moodle 5.3 بر روی اوبونتو 24.04
- PHP 8.3 لازم است.
- دیتابیسهای پیشفرض باید حداقل مقادیر مورد نیاز را داشته باشند؛ بهتر است از مخزن سازنده استفاده کنید.
- ارتقا مستقیم از Moodle 4.1 به 5.3
- امکانپذیر نیست؛ حداقل نسخه مبدا 4.4 است.
- ابتدا به 4.4 یا بالاتر بروید و سپس به 5.3 ارتقا دهید.
- مکان قرارگیری پوشه `moodledata`
- نباید داخل `/var/www/html` باشد.
- اگر مجبور به قرارگیری در آن مسیر هستید، فایل `.htaccess` را با دستور `Require all denied` محافظت کنید؛ اما این روش همیشه کار نمیکند.
- استفاده از سرور Blindside Networks برای کلاس واقعی
- نسخه 5.3 آن را نامعتبر میداند؛ بنابراین بهتر است سرور خودتان را راهاندازی کنید یا از اعتبارنامه پورتال استفاده کنید.
۴. راهاندازی BigBlueButton
- سرور BigBlueButton را با اسکریپت رسمی نصب کنید.
- ظرفیت سرور را با ابزارهای موجود سنجش کنید.
- آدرس سرور و رمز مشترک را در تنظیمات Moodle وارد کنید.
- دکمه کلاس را فعال کنید تا در محیط کلاس ظاهر شود.
۵. نکات کلیدی برای محیط توسعه
- پوشههای عمومی و خصوصی
- پوشه وب باید فقط `public` باشد.
- کتابخانهها با Composer نصب میشوند.
- پوشه `moodledata` باید خارج از `public` قرار گیرد.
- پیکربندی کرون
- کرون باید به صورت دقیقهای برای کاربر `www-data` ثبت شود تا بهصورت منظم اجرا شود.
- بررسی صفحه Environment
- در صورتی که خطی بهصورت `OK` نمایش داده نشد، بهصورت فوری آن را اصلاح کنید؛ این صفحه خطاهای ضروری را قبل از ادامه نشان میدهد.
نکته: پس از اعمال تمامی تنظیمات، معلم میتواند دکمه کلاس را مشاهده و فعال کند، که تجربهی کلاس زنده را بهبود میبخشد.

کمپین ابتکار نو
کمپین ایده های نو
کمپین آینده روشن
کمپین طراحی مدرن