Proxmox چیست؟ راهنمای کامل Proxmox VE در ۲۰۲۶

Proxmox چیست؟ راهنمای کامل Proxmox VE در ۲۰۲۶

اگر دنبال پاسخی دقیق و بدون اغراق برای «Proxmox چیست» هستید، این راهنما مسیر شماست؛ از معماری داخلی و اجزای پلتفرم تا ذخیره‌سازی، کلاستر، بکاپ و انتخاب سخت‌افزار مناسب برای راه‌اندازی واقعی.

🏢 IT هزاره سوم  |  itmanage.ir

🔹 پاسخ کوتاه: Proxmox VE در یک نگاه

Proxmox VE یک توزیع لینوکسی متن‌باز است که روی Debian بنا شده و دو شیوه مجازی‌سازی را در یک بسته کنار هم گذاشته است: ماشین مجازی کامل با KVM و کانتینر سبک با LXC. همه کارها — ساخت ماشین، تخصیص منابع، کلاستر، فایروال و بکاپ — از یک پنل وب روی پورت 8006 مدیریت می‌شود.

• ✅بدون هزینه لایسنس: کد زیر مجوز GNU AGPLv3 منتشر می‌شود و امکانات پلتفرم بدون اشتراک در دسترس است.
• ✅دو نوع مجازی‌سازی: KVM برای ویندوز و لینوکس، LXC برای سرویس‌های سبک لینوکسی.
• ✅امکانات سطح سازمانی: کلاستر، High Availability، ZFS، Ceph و بکاپ یکپارچه در همان بسته.
• ✅مهاجرت عملی‌تر از VMware: ابزار Import Wizard از نسخه 8.2 انتقال ماشین‌ها از ESXi را ساده کرده است.

🔹 نگاه فنی: داخل Proxmox VE چه خبر است؟

برای فهم رفتار این پلتفرم، بهتر است آن را یک لایه نازک روی سخت‌افزار ببینیم: کرنل لینوکس منابع فیزیکی را در اختیار می‌گیرد و Proxmox روی آن، ابزارهای ساخت، مدیریت و پشتیبان‌گیری را فراهم می‌کند. مهم‌ترین اجزا را در ادامه مرور می‌کنیم.

KVM ماژولی درون کرنل لینوکس است که با تکیه بر قابلیت‌های سخت‌افزاری پردازنده (Intel VT یا AMD-V) ماشین مجازی می‌سازد و QEMU سخت‌افزار مجازی را برای آن شبیه‌سازی می‌کند. برای کم‌کردن سربار، دیسک و کارت شبکه با درایور virtio در اختیار سیستم‌عامل مهمان قرار می‌گیرد. نتیجه این است که ویندوز، لینوکس و دیگر سیستم‌عامل‌های x86 هرکدام کرنل و درایورهای خودشان را دارند.

کانتینر کرنل میزبان را قرض می‌گیرد؛ پس مصرف منابعش نزدیک به صفر است اما فقط برای سرویس‌های لینوکسی کار می‌کند. کانتینرهای جدید به‌صورت پیش‌فرض از نوع unprivileged ساخته می‌شوند که مرز امنیتی محکم‌تری دارد و از نسخه 9.1 امکان ساخت کانتینر از ایمیج‌های OCI هم فراهم شده است.

مدیریت پس از نصب از طریق مرورگر و آدرس https://IP:8006 انجام می‌شود. کل رابط کاربری روی یک REST API با قالب JSON ساخته شده؛ به همین دلیل اتوماسیون، اتصال به پنل‌های میزبانی و ساخت ابزارهای سفارشی هم ممکن است. در خط فرمان، دستور qm برای ماشین مجازی و pct برای کانتینر در دسترس است و ورود دومرحله‌ای با OATH و YubiKey پشتیبانی می‌شود.

در کلاستر این پلتفرم، نود مرکزی وجود ندارد و هر سرور می‌تواند کل مجموعه را اداره کند؛ معماری‌ای که در مستندات Multi-Master نامیده می‌شود. پیکربندی‌ها در فایل‌سیستم پایگاه‌داده‌محور pmxcfs نگه داشته می‌شوند و Corosync آن‌ها را میان نودها همگام می‌کند. یعنی از دسترس خارج شدن یک نود، دسترسی مدیریتی شما به کل کلاستر را قطع نمی‌کند.

📌 نکته: وقفه راه‌اندازی مجدد کانتینر معمولاً بسیار کوتاه است، اما اگر سرویسی حتی همین چند صدم ثانیه را هم تحمل نمی‌کند، ماشین مجازی انتخاب امن‌تری است.

🔹 چرا این روزها نام Proxmox زیاد شنیده می‌شود؟

بخش مهمی از این توجه به تغییر سیاست لایسنس VMware برمی‌گردد. Broadcom پس از خرید VMware، در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد فروش لایسنس دائمی متوقف می‌شود و محصولات فقط به شکل اشتراکی عرضه خواهند شد. نسخه رایگان ESXi هم که بعدها دوباره منتشر شد، به vCenter متصل نمی‌شود، از HA و بکاپ مبتنی بر VADP بی‌بهره است و پشتیبانی رسمی را شامل نمی‌شود.

در همین فضا، نسخه 8.2 که ۲۴ آوریل ۲۰۲۴ منتشر شد ابزار Import Wizard را اضافه کرد تا ماشین‌ها مستقیم از ESXi منتقل شوند؛ حتی می‌توان انتقال را طوری تنظیم کرد که ماشین پیش از پایان کپی داده‌ها روشن شود و سرویس سریع‌تر برگردد.

🔹 مزایا و محدودیت‌های واقعی

• مجوز AGPLv3 و نبود لایسنس هایپروایزر
• یک پنل برای ماشین، کانتینر، شبکه و بکاپ
• ZFS، LVM، Ceph، NFS و iSCSI به‌صورت بومی
• vzdump و اتصال به Proxmox Backup Server

• پشتیبانی رسمی فقط با اشتراک فعال است
• مخزن بدون اشتراک برای محیط عملیاتی توصیه نمی‌شود
• عیب‌یابی شبکه و ذخیره‌سازی نیاز به دانش Debian دارد
• همه سخت‌افزارها گواهی رسمی سازنده ندارند

نکته مهم این است که Proxmox معجزه نمی‌کند. کیفیت نهایی سرویس شما به طراحی دیسک، افزونگی، بکاپ بیرون از سرور و مهارت تیم در لینوکس بستگی دارد؛ درست مثل هر پلتفرم مجازی‌سازی دیگری.

صفحه قیمت‌گذاری رسمی، این محصول را نرم‌افزار آزاد با پشتیبانی پولی معرفی می‌کند. اشتراک‌ها سالانه و به ازای هر سوکت پردازنده محاسبه می‌شوند و چهار سطح دارند: Community که دسترسی به مخزن Enterprise می‌دهد اما تیکت ندارد، Basic با ۳ تیکت، Standard با ۱۰ تیکت و Premium با تیکت نامحدود. سرور دوسوکته به دو اشتراک نیاز دارد.

🔹 نسخه‌ها و تاریخ‌های مهم

📌 پشتیبانی شاخه ۸ در اوت ۲۰۲۶ به پایان رسیده است؛ نصب‌های تازه را روی شاخه ۹ بنا کنید و برای سرورهای قدیمی برنامه ارتقا بگذارید.

🔹 پیش از نصب: پنج تصمیم فنی مهم

برای آزمون و ارزیابی، یک پردازنده ۶۴بیتی با Intel VT یا AMD-V، یک گیگابایت رم به‌علاوه رم مهمان‌ها و یک کارت شبکه کافی است. اما برای محیط عملیاتی، دست‌کم ۲ گیگابایت رم برای خود سیستم و سرویس‌ها، ذخیره‌سازی سریع و افزونه (ترجیحاً SSD) و کارت شبکه افزونه توصیه می‌شود. برای PCI Passthrough هم به IOMMU یعنی Intel VT-d یا AMD-Vi نیاز دارید.

دو مسیر توصیه‌شده وجود دارد: RAID سخت‌افزاری با کش محافظت‌شده توسط باتری، یا دیسک‌های بدون RAID همراه ZFS. نکته‌ای که زیاد نادیده گرفته می‌شود این است که ZFS نباید روی کنترلر RAID سخت‌افزاری بنشیند، چون باید مستقیم با دیسک‌ها کار کند. برای کش ZFS قاعده سرانگشتی، ۲ گیگابایت پایه به‌اضافه ۱ گیگابایت برای هر ترابایت فضا است؛ یعنی برای یک ترابایت حدود ۳ گیگابایت. Ceph هم ذخیره‌سازی توزیع‌شده میان چند نود می‌سازد و برای زیرساخت Hyper-Converged مناسب است، اما شبکه پرسرعت و چند سرور می‌خواهد.

نودهای کلاستر برای Corosync از پورت‌های UDP 5405 تا 5412 استفاده می‌کنند و ساعتشان باید همگام باشد. برای HA قابل اتکا دست‌کم سه نود لازم است تا Quorum شکل بگیرد؛ در کلاستر دونودی، QDevice نقش رأی سوم را بازی می‌کند. یک کارت شبکه فیزیکی جدا برای ترافیک کلاستر هم توصیه می‌شود.

ابزار داخلی vzdump از ماشین‌ها و کانتینرهای در حال اجرا بکاپ سازگار می‌گیرد و فایل پیکربندی را هم داخل آرشیو می‌گذارد. Proxmox Backup Server، محصول جداگانه همین تیم که با Rust نوشته شده، بکاپ افزایشی، حذف داده تکراری، رمزنگاری سمت کلاینت و ارسال به نوار یا S3 را اضافه می‌کند. بکاپ را همیشه روی سرور یا مکانی جدا نگه دارید.

لایه SDN که به‌صورت پیش‌فرض نصب است، امکان ساخت Zone و VNet، جداسازی شبکه و استفاده از VXLAN و EVPN را از داخل پنل می‌دهد. فایروال یکپارچه هم ترافیک هر ماشین یا کانتینر را فیلتر می‌کند و قوانین مشترک را در قالب Security Group نگه می‌دارد.

🔹 خطاهای رایجی که گران تمام می‌شوند

• ⚠️نصب روی یک دیسک بدون افزونگی و بدون نقشه بازیابی.
• ⚠️نگه‌داشتن بکاپ روی همان سروری که از آن بکاپ می‌گیرید.
• ⚠️روشن‌کردن HA با نود کمتر از حد لازم و بی‌توجهی به Quorum.
• ⚠️قرار دادن ZFS روی کنترلر RAID سخت‌افزاری دارای کش.
• ⚠️انتقال سرویس عملیاتی بدون آزمون روی یک ماشین کم‌اهمیت.

🔹 این پلتفرم برای چه تیم‌هایی جواب می‌دهد؟

کاهش هزینه لایسنس و تجمیع سرورهای فیزیکی روی یک پلتفرم واحد.

ساخت سریع محیط آزمایشگاهی و کانتینر با قالب‌های آماده.

API کامل برای ساخت ماشین، تخصیص منابع و اتوماسیون فروش.

انتقال تدریجی از ESXi بدون بازنویسی معماری سرویس‌ها.

🔹 پرسش‌های متداول درباره Proxmox VE

بله؛ کد زیر مجوز AGPLv3 منتشر می‌شود و همه امکانات بدون اشتراک در دسترس است. تفاوت در پشتیبانی و مخزن است: مخزن بدون اشتراک برای تست و محیط غیرعملیاتی توصیه می‌شود، پس برای سرور عملیاتی یا هزینه اشتراک را بپردازید یا دانش کافی در تیم داشته باشید.

به نیاز شما بستگی دارد. اکوسیستم vCenter و ابزارهای بکاپ تجاری برای ESXi جاافتاده‌تر است، اما لایسنس آن امروز فقط اشتراکی است. Proxmox هزینه لایسنس ندارد و کلاستر و بکاپ را در خود دارد، ولی دانش لینوکس می‌خواهد.

بله، اما روی ماشین مجازی KVM و نه کانتینر LXC. برای کارایی بهتر دیسک و کارت شبکه را از نوع virtio انتخاب کنید و درایورهای VirtIO را داخل ویندوز نصب کنید. لایسنس ویندوز هم جداگانه تهیه می‌شود.

برای ارزیابی یک گیگابایت به‌اضافه رم مهمان‌ها کافی است، اما در محیط عملیاتی دست‌کم ۲ گیگابایت برای سیستم و سرویس‌ها توصیه می‌شود. اگر ZFS دارید، حدود ۲ گیگابایت به‌اضافه ۱ گیگابایت برای هر ترابایت را هم برای ARC کنار بگذارید.

خیر؛ کلاستر به بیش از یک نود نیاز دارد. با یک سرور می‌توانید همه امکانات مجازی‌سازی و بکاپ را داشته باشید، اما High Availability نخواهید داشت. برای HA دست‌کم سه نود یا دو نود به‌همراه QDevice لازم است.

از نسخه 8.2 ابزار Import Wizard ماشین‌ها را از طریق API مستقیم از ESXi منتقل می‌کند و فایل‌های OVF و OVA هم از پنل قابل وارد کردن هستند. پیش از هر انتقال بکاپ بگیرید، با یک ماشین کم‌اهمیت آزمون کنید و بعد درایورهای دیسک و شبکه را در سیستم‌عامل مهمان بررسی کنید.

🔹 جمع‌بندی

پاسخ پرسش «Proxmox چیست» را می‌توان این‌طور جمع کرد: یک پلتفرم مجازی‌سازی متن‌باز و کامل که KVM و LXC، ذخیره‌سازی ZFS و Ceph، کلاستر چندمدیره و بکاپ یکپارچه را زیر یک پنل وب جمع کرده است. با تغییر مدل لایسنس VMware و اضافه شدن Import Wizard، این گزینه برای بسیاری از سازمان‌ها دیگر یک آزمایش نیست؛ یک مسیر عملی است.

شرط موفقیت هم روشن است: طراحی درست دیسک و افزونگی، بکاپ بیرون از سرور، پیکربندی دقیق شبکه و تیمی که Debian را بشناسد. اگر این پیش‌نیازها جدی گرفته شوند، هزینه لایسنس هایپروایزر حذف می‌شود و کنترل کامل زیرساخت به خودتان برمی‌گردد.

از مشاوره انتخاب پلتفرم و طراحی کلاستر تا راه‌اندازی، بهینه‌سازی و پشتیبانی زیرساخت مجازی‌سازی، تیم فنی IT هزاره سوم در کنار شماست.